صنعت نما - روش هاي سرمايه گذاري و تامين منابع مالي در صنعت ريلي
.
پنجشنبه - ۲۳ آذر - ۱۳۹۶
ساعت :

روش هاي سرمايه گذاري و تامين منابع مالي در صنعت ريلي

موضوع تامين منابع مالي طرح‌هاي زيربنایي وتوسعه‌اي به طور اعم و بحث تامين منابع مالي به اتكای پروژه «تامين مالي خودگردان» به طور اخص در سال‌هاي اخير موردتوجه دست‌اندركاران و متوليان حمل ونقل ريلي کشور قرار گرفته است. در طرح‌هاي مادر و زيربنایي ريلي اعم از ساخت و توليد ناوگان ريلي و احداث خطوط، حجم کلاني از آورده براي ساخت و راه‌اندازي پروژه مورد نياز است و اين حجم بسيار بالا، جز از طريق اعطاي وام بانکي به صورت تسهيلات، قابل بررسي نيست.

در حال حاضر حمل و نقل ريلي غيردولتي با در اختيار داشتن بيش از 20 هزار دستگاه انواع واگن باري و مسافري و لکوموتيو مشغول به فعاليت بوده و چندین کارخانه واگن‌سازي در کشورمان مشغول به فعاليت هستند. بنابراین تبيين روش‌هايي که منجر به جذب تسهيلات موردنياز هر دو طرف بهره‌بردار و سازنده ناوگان ريلي شود و در عين حال ريسک کمتري براي تسهيلات‌گيرندگان داشته باشد، الزامي است.  از جمله جديدترين اين روش‌ها، روش تامين مالي خودگردان است.

 

ايران از جمله کشورهاي در حال توسعه است؛ کشورهایی که از خصوصيات بارز آن ها، نياز شديد به منابع مالي جهت سرمايه‌گذاري و توليد است، همچنين با در نظر داشتن سند چشم‌انداز 20 ساله که کسب جايگاه اول اقتصادي منطقه خاورميانه و غرب آسيا را هدف‌گذاري کرده است، لزوم توجه بيشتر به مساله تامين مالي به عنوان يکي از ارکان کليدي راه‌اندازي پروژه‌ها و طرح‌هاي صنعت ريلي در کشور غيرقابل انکار خواهد بود. اين ضرورت در شرايط جامعه ايران که کمتر بانک خارجي، اجازه تسهيلات‌دهي به شرکت‌هاي ايراني را دارد، محسوس‌تر است و اهميت استفاده از منابع مالي داخلي خصوصا بانک‌ها و موسسات مالي و اعتباري را مضاعف مي‌کند.

از سوي ديگر روش‌هاي سنتي تامين مالي پروژه‌هاي زيربنایي، همچون تامين مالي به اتکای تضامين شرکت يا تامين مالي به اتکای تضامين دولت، ديگر قادر به برآوردن نياز و هدف مذکور خصوصا در کشورهاي در‌حال‌توسعه نیست؛ چرا که در تامين مالي به اتکای تضامين دولت، انعکاس بدهي‌ها در ترازنامه دولت، کشور را در تامين مالي پروژه‌هاي آينده خود دچار محدوديت می‌کند يا ممکن است منجر به تشکیل سيکل اخذ مکرر تسهيلات از منابع ديگر براي بازپرداخت تسهيلات‌هاي قبلي شود که اين امر خود به افزايش بدهي معوق دولت در سال‌هاي آتي منجر خواهد شد.

در تامين مالي شرکتي نيز تمام دارايي‌هاي و فعاليت پيشين و آتي شرکت، جهت تضمين بازپرداخت به تامين‌کنندگان مالي درگير خواهد شد و در صورت عدم بازپرداخت، مجموعه دارايي‌هاي شرکت و در صورت لزوم دارايي‌هاي شخصي شرکای شرکت فروخته مي‌شود تا بازپرداخت صورت گيرد که اين امر باعث کاهش سرمايه‌گذاري بخش غيردولتي در صنعت حمل و نقل ريلي مي‌شود. در نتيجه، نياز به طراحي و ابداع ابزار مالي جديدي در زمينه جذب منابع مالي کلان برای انجام پروژه‌هاي زيرساختي و مادر صنعت ريلي لازم و ضروري به نظر مي‌رسد.

اين ابزار نسبتا جديد، روش تامين مالي خودگردان است. همان طور که از نام‌گذاري اين روش پيداست، ويژگي اصلي آن، بازپرداخت منابع مالي دريافتي از طريق جريان نقدينگي ناشي از فروش محصول يا خدمات همان پروژه است، بنابراين تضاميني که جهت بازپرداخت منابع مالي صورت مي‌گيرد نه به اتکای دولت و نه به اتکای شرکت، بلکه به اتکای عملکرد خود پروژه است. در ادبيات رايج مالي و تجاري، تامين مالي پروژه‌اي، اصطلاحي متعارف است؛ اما همه در مورد يک تعريف صريح اتفاق‌نظر ندارند. دليل آن، در مفهوم متمايزي است که از اين تکنيک برداشت مي‌شود.

در مفهوم اول، تامين مالي پروژه به هر نوع جذب سرمايه و منابع مالي در توسعه يک پروژه اطلاق مي‌شود و در مفهوم ديگر که مدنظر در اين مقاله است، «تامين مالي زيرساخت‌هاي بلندمدت و طرح‌ها و پروژه‌هاي صنعت ريلي و خدمات مرتبط» براساس يک ساختار مالي بدون حق رجوع يا با حق رجوع محدود صورت می‌گیرد که در آن بدهي و تسهيلات طرح يا پروژه از محل گردش نقدينگي حاصل از طرح يا پروژه تسويه می‌شود.

 

ويژگي‌هاي تامين مالي خودگردان

1- تامين اعتبار، صرفا به اتکای دارايي و اموال پروژه و نقدينگي و عوايد حاصل از پروژه انجام مي‌گيرد.

2- حق رجوع به دارايي‌هاي شخصي سرمايه‌گذاران پروژه براي بازپرداخت اعتبارات، محدود يا صفر است. به عبارت بهتر، تسهيلات‌دهنده حق ندارد در صورت عدم وصول اصل و سود تسهيلات، به ديگر دارايي‌هاي متصديان مراجعه کند.

3- پروژه‌هايي که به شيوه خودگردان تامين مالي مي‌شوند بايد محصور به قواعد حقوقي وضع شده توسط طرفين باشند تا به ندرت براي تعيين حقوق و تکاليف طرفين در اجراي قراردادهاي پروژه يا در صورت فسخ آن به قوانين کلي حقوقي در چارچوب نظام حقوقي معين مراجعه شود.

4- مشارکت در سود و زيان: زمان بازپرداخت تسهيلات پروژه و استهلاک سرمايه سرمايه‌گذاران، به زمان بهره‌برداري از پروژه منتقل مي‌گردد. بنابراين تسهيلات‌دهندگان نيز با ساير شرکاء و سرمايه‌گذاران طرح - و برخلاف تامين مالي شرکتي و دولتي- در سود و زيان شريک هستند، چرا که بازپرداخت تسهيلات اعتباري آنها، موکول به بازدهی پروژه است نه تضامين دولتي و نه تضامين شرکت پروژه.

 

روش‌هاي اجرايي تامين مالي خودگردان در پروژه‌هاي زيربنایي صنعت ريلي

تامين مالي خودگردان از جمله روش‌هاي تامين مالي با استفاده از سرمايه بخش خصوصي است که مي‌توان از آن به منظور اجراي طرح‌ها و پروژه‌هاي ساخت و توليد ناوگان ريلي، توسعه و احداث خطوط ريلي و ساير خدمات وابسته در کشورمان به استناد مستندات قانوني مندرج در برنامه سوم توسعه اقتصادي، قانون توسعه ابزارها و نهادهاي مالي جديد و همچنين ماده 164 قانون برنامه پنجم توسعه استفاده کرد.

در برنامه سوم توسعه اقتصادي کشور، تامين مالي خودگردان داراي دو عنصر مالي اصلي توصیف شده است:

الف- سرمايه: که توسط سرمايه‌گذاران پروژه تامين مي‌شود. بين 10 تا 30 درصد از هرينه طرح توسط سرمايه‌گذاران که سهامداران «شرکت پروژه» ناميده مي‌شوند تامين مي‌شود

ب- تسهيلات: که توسط يک يا چند گروه تسهيلات‌دهنده تامين مي‌شود. به طور متوسط 70 تا 90 درصد هزينه طرح از طريق تسهيلات تامين مي‌شود.

سرمايه‌گذاران معمولا همان بانيان پروژه‌ هستند که براي شرکت در مناقصه و ارائه پيشنهاد به دولت ميزبان پروژه زيربنایي، معمولا اقدام به تشکيل کنسرسيوم مي‌کنند. طرف‌هاي شرکت‌کننده در اين کنسرسيوم، به يک توافق اوليه براي تقسيم هزينه‌ها و مسووليت‌ها در مراحل مختلف پروژه مي‌رسند و سپس اين کنسرسيوم، مطالعات امکان‌سنجي دقيقي را براي انجام پروژه آغاز مي‌کند تا بتواند توانايي خود را در اجراي پروژه و تامين مالي آن بسنجد. در همین راستا، توافقات اوليه‌اي با پيمانکاران ساخت و بهره‌برداري و همچنين تامين‌کنندگان مواد اوليه انجام مي‌شود و سپس کنسرسيوم اقدام به مذاکراتي براي تامين سرمايه و تسهيلات مورد نياز از بانک‌ها و موسسات مالي مي‌کند. با انجام اين مذاکرات، تهيه پيشنهاد مذکور (توسط کنسرسیوم) آغاز شده و به دولت ميزبان براي بررسي ارائه مي‌شود. در صورت برنده شدن در مناقصه، با انتخاب شکلي براي مشارکتشان جهت انجام فعاليت‌هاي پروژه، شرکاي «شرکت پروژه» يا واردکنندگان آورده، یک جوينت ونچر تشکیل می‌دهند.

اين جوينت ونچر جديد يا شرکت پروژه تازه‌تاسيس، سابقه کسب و کار تجاري مفيد را - که مبناي جلب اعتماد تسهيلات‌دهندگان براي تصميم به تسهيلات باشد- ندارد. از طرف دیگر، تسهيلات‌دهندگان مايل به سرمايه‌گذاري در شرکت‌هايی با اعتبار و پيشينه قدرتمند هستند، مگر اينکه مطمئن باشند مطالبات آنها بازپرداخت خواهد شد، به‌خصوص این که در روش خودگردان، اتکای اصلي تسهيلات‌دهندگان براي دريافت اصل و سود تسهيلات، بر جريان نقدينگي آتي طرح يا پروژه است. بدين منظور آنها اقدام به بررسي مطالعات انجام شده توسط شرکت پروژه در باب امکان‌سنجي طرح، تحليل محيط تجاري خاص آن پروژه و محيط تجاري کشور ميزبان پروژه و محيط بين‌المللي نسبت به محصول يا خدمت حاصل از آن پروژه مي‌کنند.

اصولا پروژه‌هاي ريلي که در روش خودگردان تامين مالي مي‌شوند، بسيار کلان و بزرگ هستند و حدودا 70 درصد از مبلغ مورد نياز پروژه از طريق تسهيلات تهيه مي‌شود و اين مبلغ آن قدر زياد است که يک  موسسه مالي و اعتباري يا بانک قادر به فراهم کردن آن نيست. از طرف دیگر، اگر شرکت پروژه، خواهان دريافت وام از منابع متعدد باشد، اين خود به معنای فراهم کردن مدارک قانوني مجزاء است. در عین حال، ممکن است تعهدات شرکت به بانک‌هاي مختلف، با هم مطابق نباشد و باعث اختلال در ايفاي تعهدات شود، بنابراين وام گرفتن از سنديکايي از بانک‌ها مناسب‌تر است.

بدين ترتيب تعداد زيادي از بانک‌ها يا موسسات مالي در قالب يک قرارداد واحد نسبت به پرداخت تسهيلات اقدام مي‌کنند و بدين ترتیب، امکان تامين مبالغ هنگفتي به وجود می‌آید که قبلا پرداخت آن توسط يک موسسه امکان‌پذير نبود. ضمنا ريسک وام مزبور نيز بين افراد متعدد وام‌دهنده توزيع شده و قابل پذيرش می‌شود. البته مذاکرات وام و امور ثانويه مربوط به آن توسط يک بانک يا موسسه راهبر مديريت انجام مي‌شود و هر يک از وام‌دهندگان تشکيل‌دهنده سنديکا - که درصدي از مبلغ وام را تامين نموده- معادل همان درصد، بازپرداخت می‌گیرد.

در کشورمان بانک‌ها و موسسات مالي و اعتباري، مجاز به تامين مالي پروژه‌هاي زيربنایي از طريق بدهي (وام) سرمايه‌گذاري هستند. به موجب قانون عمليات بانکي بدون ربا، بانک‌ها مي‌توانند براي تحقق بخشيدن به هدف گسترش فعاليت بخش‌هاي مختلف توليدي و بازرگاني و خدماتي، با پرداخت قسمتي از سرمايه يا منابع مالي مورد نياز اين بخش‌ها، تسهيلات لازم را براي آنها به وجود آورند يا به طور مستقيم خودشان در امور طرح‌هاي توليدي و عمراني سرمايه‌گذاري کنند. از طرف ديگر، در کشورمان براساس مصوبه بانک مرکزي ايران، بانک‌هاي داخلي نمي‌توانند بيشتر از 20 درصد حد نصاب سرمايه خود را به يک واحد صنفي وام دهند. در نتيجه لزوما بايد چندين بانک داخلي، سنديکايي به نحو فوق تشکیل دهند تا مجموع آنها برای انجام پروژه‌هاي زيربنایي کفايت کند.

تامين مالي خودگردان به عنوان ابزار مناسبي براي تامين منابع مالي موردنياز پروژه‌هاي توسعه و ساخت صنعت حمل ونقل ريلي اعم از خريد و توليد ناوگان ريلي مطرح است، با این حال بايد توجه داشت كه فاينانس خودگردان نسخه از قبل پيچيده‌اي نيست كه بتواند تحت هر شرايطي و براي تمامي پروژه‌ها و طرح‌هاي ريلي به كار گرفته شود، در هر صورت اعتباردهندگان خواهان آن هستند كه پروژه از توجيه‌پذيري اقتصادي قابل توجهي برخوردار بوده، صاحبان پروژه با اراده‌اي استوار، مصمم به اجراي پروژه بوده و از اعتبار كافي برخوردار باشند. وجود ساختارهاي قراردادي جامع بعلاوه سازوكارهاي ضمانتي مستحكم و اساسي، از ديگر خواسته‌هاي بانک‌ها و موسسات مالي و اعتباري تسهيلات‌دهنده و از عناصر اصلي جهت تضمين موفقيت تامين مالي خودگردان است. ضمن اينكه بايد توجه داشت با توجه به بسترهاي قانوني مناسب، تامين مالي خودگردان محدود به پروژه‌هاي خريد ناوگان نیست و ساير بخش‌هاي حمل ونقل ريلي از قبيل ساخت و توليد انواع ناوگان ريلي و قطعات اصلي ناوگان ريلي نيز مي‌توانند براي تامين منابع مالي موردنياز خود از ساختارهاي مشابه در چارچوب انواع قراردادهاي تامين مالي خودگردان استفاده كنند.

 

*دکتر محمد ساطعی

مشاور عالی توسعه صنعت حمل و نقل 

 

انتهای خبر

اشتراک این مطلب

نظر خود را ثبت کنید.

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

درباره ی صنعت نما

يك رسانه پويا و پيشرو مي‌تواند مطالبات فعالان صنعت و معدنکاران را نمايندگي و افكار عمومي را با جايگاه و پتانسيل‌هاي اين بخش آشنا سازد. در آن صورت مسئولان و تصميم‌گيران نيز متناسب با اين جايگاه عمل خواهند كرد.

 

"صنعت نما" مي‌خواهد چنين رسانه‌اي باشد؛

ارایه سريع و لحظه‌اي اخبار، جمع‌آوري اطلاعات و تحليل آنها و بررسي فرصت‌ها و چالش هاي پيش‌روي صنعت.

آخرین ویدئوها

عضویت در خبرنامه

کاربر گرامی برای اطلاع از آخرین مطالب سایت، در خبرنامه فارس نیوز عضو شوید.