صنعت نما - حمل‌ و نقل محصولات کشاورزی، در بن‌بست زیرساخت‌های معیوب
.
پنجشنبه - ۲۶ مرداد - ۱۳۹۶
ساعت :

حمل‌ و نقل محصولات کشاورزی، در بن‌بست زیرساخت‌های معیوب

حمل‌ونقل بخش مهمی از صادرات یا حتی ترانزیت کالا به حساب می‌آید. درست در جایی که ایران بیشترین مرز زمینی را با همسایگان خودش دارد، به آب های آزاد راه دارد و در میانه راهی واقع شده که می‌تواند بیشترین بهره را از منطقه هوایی خود ببرد.

به گزارش صنعت نما، گذشته از این که حمل‌ونقل تا چه اندازه می‌تواند برای کشور ارزآوری داشته باشد، شرایط فعلی ایران به‌گونه‌ای است که برای توسعه پایدار نیاز به توسعه اقتصادی هم زمان با توسعه بخش‌های دیگر از جمله زیرساخت‌ها دارد.

هم مرز بودن و نزدیکی به اروپا و از طرف دیگر نزدیک بودن به شرق دور می‌تواند از مهم‌ترین مزیت‌های صنعت حمل‌ونقل در ایران باشد. اما با همه مزیت‌ها، صنعت حمل‌ونقل ضعف‌های بزرگی دارد که به آسانی می‌تواند صادارت ایران را با مشکل روبه‌رو کند. به‌ویژه درباره صادرات خرد در بخش خصوصی و کالاهای خاص این مشکل به‌خوبی نمایان می‌شود. از طرف دیگر صادرات در بخش خصوصی به‌دلیل نوع کالاها و اینکه بخش دولتی بیشترین سهم در کل صادرات (صادرات نفت خام) را دارد، این مشکلات در طول سال‌های اخیر کماکان باقی مانده است.

اصلی‌ترین و بارزترین نمود چالش‌های حمل‌ونقل در صادرات محصولات کشاورزی دیده می‌شود. کالایی که می‌تواند با توجه به میزان و مقدار تولید آن، ارزآوری قابل توجهی برای کشور داشته باشد؛ اما محصولات کشاورزی به خصوص برای صادرات به کشورهای غیرهمجوار داستان پر پیچ‌وخم و پرغصه‌ای است که با یک گفت‌وگو و گزارش ژورنالیستی کار آن به سرانجام نمی‌رسد.

صادرات محصولات کشاورزی، چه محصولات خام و چه فراوری شده و صنعتی در هر دو بخش با مشکلات بسیاری همراه است. صادرات محصولات خام اگر از استانداردهای ریز و درشت خارجی و داخلی به سلامت گذر کند، در بخش حمل‌ونقل با مشکلات زیادی روبرو می‌شود. این مشکلات هم در بخش حمل وجود دارد و هم در بخش گمرک که بخش گمرکی تا حدود زیادی به تعاملات متقابل ایران با کشورهای همسایه و ترانزیت بستگی دارد.

 

وقتی پشتیبانی وجود ندارد

اجازه بدهید که حمل‌ونقل کالا را گام به گام دنبال کنیم. پس از مراحل تولید، انتخاب، گذراندن استاندارد و بسته‌بندی نوبت به حمل برای رسیدن به مقصد نهایی می‌رسد و این تازه خودش آغاز یک ماجرای جدید برای بخش صادرات است. کالاها باید با وسایل حمل‌ونقل مخصوص به خود به سمت مقاصد حمل شود. از آنجایی که محصولات کشاورزی هر کدام به طور جداگانه نیازهای مخصوص به خود را دارند، برای این بخش باید حمل‌ونقل تخصصی طراحی و تولید شود.

 

امیر محمدی، صادرکننده صیفی‌جات به اروپای شرقی است. او از اواخر بهمن‌ماه تا اواسط فروردین‌ماه اقدام به خرید هندوانه برای صادرات می‌کند. او هر کانتینر حمل بار را با مصیب‌های فراوان پیدا کرده و راهی می‌کند. او درباره حمل کالاهایش به خبرنگار ایانا می‌گوید: هر کانتینر ۲۰ تا ۲۳ تنی هندوانه، حداقل شش تا هفت روز زمان می‌برد که به مقصدی مانند بلغارستان یا رومانی برسد. دلیل آن هم این است که کشور ترکیه برای حفظ منافع شرکت‌های حمل‌ونقل خودش اجازه نمی‌دهد که حمل بار زودتر از چهار روز از خاک آن کشور تمام شود. در حالی که هر کامیون می‌تواند در نهایت دو روزه از مرز ترکیه به سمت بلغارستان و رومانی برود.

 

او اضافه می‌کند: ناهماهنگی‌هایی که بین گمرکات ایران و ترکیه و قوانینی که هر کشور برای محدود کردن سود طرف مقابل انجام می‌دهد، بسیار زیاد است. از طرف دیگر در ایران هم کانتینرهای حمل تخصصی برای هندوانه و صیفی‌جات وجود ندارد و استفاده از کانتینرهای یخچال‌دار هم بسیار گران است. در نتیجه حمل برای ارزان‌تر شدن و مقرون به صرفه شدن باید با کانتینرهای بدون یخچال انجام شود که تلفات کالا را بسیار بالا می‌برد. در عمل هیچ کدام از شرکت‌های حمل‌ونقل داخلی برای حمل محصولات کشاورزی پشتیبانی ندارند.

 

حمل‌ونقل تخصصی و غیرتخصصی نداریم!

به‌نظر می‌رسد موضوع حمل‌ونقل برای محصولات کشاورزی، گوشه کوچکی از چالش‌هایی است که آهسته آهسته در حال تبدیل شدن به بحران است. بحرانی که می‌تواند تمام سرمایه تولیدکنندگان بخش کشاورزی را ببلعد. به نظر می‌رسد که این بخش به شدت نیازمند سرمایه‌گذاری برای احداث و شروع حمل‌ونقل تخصصی محصولات کشاورزی است.

 

منصور پوریان رئیس مجمع صادرکنندگان دام زنده (سبک و سنگین) دل پر دردی در مورد حمل‌ونقل محصولات کشاورزی به خصوص به مقاصد صادراتی دارد. او یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه را رشد بخش‌های مختلف اقتصاد می‌داند. رشد بخش کشاورزی هم را مستلزم رشد و توسعه بخش‌های مختلف می‌داند و به خبرنگار ایانا می‌گوید: حمل‌ونقل و صادرات در بخش کشاورزی فقط در بخش‌های اداری و غیره خلاصه نمی‌شود. مهم‌ترین چالش در تولید محصولات کشاورزی حمل‌ونقل آن است. به‌دلیل وجود نداشتن زیرساخت‌های حمل‌ونقل در بخش کشاورزی توان رقابت به ویژه در صنایع تبدیلی را نداریم.

 

او اضافه می‌کند: در بخش صنایع تبدیلی به‌ویژه محصولات پروتئینی به هیچ وجه، نه فقط با دنیا بلکه با منطقه هم قدرت رقابت نداریم. اصل اساسی در رقابت و صادرات حمل‌ونقل درست است که در آن هم هیچ سررشته‌ای نداریم. در حمل‌ونقل هم ناوگان حمل‌ونقل بسیار اهمیت دارد و ما از این جنبه هم با مشکلات و چالش‌های بزرگ و کوچکی روبه‌رو هستیم.

 

پوریان یادآوری می‌کند: البته بخش مهمی از این مشکلات ریز و درشت به وضع قوانین و اتفاق‌های خلق‌‌الساعه باز می‌گردد که ناگهان قیمت یک کالا کم و زیاد می‌شود و مسئولان تصمیم می‌گیرند که صادرات فلان کالا متوقف یا محدود شود. همین نکته باعث می‌شود که صادرات و پیامد آن حمل‌ونقل صادراتی سودآور نباشد و کسی به فکر این کار و بهبود زیر ساخت‌ها نباشد.

 

رئیس مجمع صادرکنندگان دام زنده به مهم‌ترین و اصلی‌ترین چالش حمل‌ونقل محصولات کشاورزی به‌ویژه در بخش حمل دام زنده اشاره می‌کند. او مهم‌ترین مشکل را نبود وسایل حمل‌ونقل تخصصی برای دام زنده عنوان کرده و می‌گوید: در بخش حمل‌ونقل محصولات کشاورزی و به طور خاص در بخش حمل دام زنده به هیچ عنوان ناوگان حمل‌ونقل تخصصی نداریم. در حال حاضر دام زنده با وسایلی غیرتخصصی مانند لنج‌های چوبی یا قطار و این چیزها حمل می‌شود.

 

او اضافه می‌کند: حمل‌ونقل دام با وسایل غیرتخصصی به دام استرس وارد کرده و وزن دام را کاهش می‌دهد. درباره حمل با لنج نیز بارها اتفاق افتاده که لنج شکسته شاید یک سوم تعداد دام تلف شده‌اند. لنج بیشتر برای حمل کالاهای خشک در مسافت‌های کوتاه است، نه برای حمل دام. حال از این‌ها گذشته ما با چالش دیگری روبرو هستیم که وسایل ذخیره‌سازی برای دام‌های ذبح شده هم نداریم. یعنی اگر دام را بخواهیم برای جلوگیری از تلف شدن ذبح و ذخیره کنیم امکانات بسیار محدود و اولیه‌ای برای ذخیره داریم که آن هم باعث تلف شدن محصول می‌شود.

 

پوریان توضیح می‌دهد که بهترین سیستم حمل‌ونقل به خصوص برای محصولات کشاورزی در منطقه متعلق به ترکیه است. بخش خصوصی با استفاده از حمایت دولت شبکه ناوگان حمل‌ونقل تخصصی برای کشور ترکیه تدارک دیده که بخش مهمی از صادرات و ترانزیت کالاهای کشاورزی منطقه را برعهده داشته و حرف نخست را می‌زند.

 

زنجیره تولید کشاورزی در خطر

کسب‌وکار کشاورزی شامل بخش‌های مهمی پیش و پس از تولید محصول است که به‌طور کلی می‌تواند بخش کشاورزی را متحول کند. مشکلات کوچکی که امروز تبدیل به یک بحران شده و می‌تواند به طور کلی بخش کشاورزی را زمین‌گیر کند.

عنایت‌الله بیایانی، قائم‌مقام خانه کشاورز حمل‌ونقل تخصصی کالای کشاورزی را یک ضرورت می‌داند و از اینکه سرانجام رسانه‌ای به فکر پیگیری این موضوع افتاده، ابراز خشنودی کرده و اظهار امیدواری می‌کند که مسئولان هم برای حل این چالش و بحران فکر چاره‌ای کنند. او در این باره به خبرنگار ایانا می‌گوید: اوضاع حمل‌ونقل در بخش کشاورزی که نیاز به یک حمل‌ونقل تخصصی دارد، بسیار بحرانی است؛ به‌ویژه اینکه محصولات کشاورزی بسیار متنوع است و ما در ۳۶۵ روز سال محصولی را برای حمل و به‌ویژه صادرات داریم.

 

او اضافه می‌کند: در زمان شروع به کار دولت یازدهم کمیته‌ای در وزارت راه و مسکن تشکیل می‌شد به نام "حمل‌ونقل کالای کشاورزی و روستایی" که من به‌عنوان نماینده کشاورزان در این کمیته شرکت می‌کردم. در این کمیته نظرات و راه‌حل‌هایی برای مشکلات حمل‌ونقل محصولات کشاورزی مطرح می‌شد. این چالش‌ها می‌توانست گره‌های بسیاری را باز کند. اما طبق روال معمول پس از مدتی این جلسات رها شد و نظرات جمع‌آوری شده هم بی‌استفاده ماند.

قائم‌مقام خانه کشاورز مشکل اساسی را در بخش حمل‌ونقل می‌داند اما چالش‌های دیگری را هم در بحرانی شدن این موضوع مؤثر می‌داند و توضیح می‌دهد: غیر از حمل‌ونقل ما در بخش بسته‌بندی و نگهداری برای حمل‌ونقل نیز چالش‌های بزرگی داریم که باعث شده تلفات سنگینی در این بخش به وجود بیاید. انبارهای مکانیزه هم برای نگهداری این بسته‌بندی‌ها وجود ندارد. با توجه به تنوع آب و هوایی ایران این یکی از الزام‌های کار در بخش کشاورزی است، اما ما از داشتن حتی یک سردخانه یا انبار خوب هم محروم هستیم. مشکلات در بخش‌ حمل‌ونقل کشاورزی بسیار فراوان است و هرکدام از آن ها خودش سرمنشا مشکلات ریز و درشت دیگری است.

او اضافه می‌کند: همه این چالش‌ها به کنار، موضوع اینجاست که هیچ رقم دقیق و مشخصی از هدررفت محصولات کشاورزی در روند حمل، انبار داری یا بسته بندی وجود ندارد. البته اغراق نکرده‌ایم اگر بگوییم اصلا هیچ آماری در این باره وجود ندارد.

اشتراک این مطلب

نظر خود را ثبت کنید.

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

درباره ی صنعت نما

يك رسانه پويا و پيشرو مي‌تواند مطالبات فعالان صنعت و معدنکاران را نمايندگي و افكار عمومي را با جايگاه و پتانسيل‌هاي اين بخش آشنا سازد. در آن صورت مسئولان و تصميم‌گيران نيز متناسب با اين جايگاه عمل خواهند كرد.

 

"صنعت نما" مي‌خواهد چنين رسانه‌اي باشد؛

ارایه سريع و لحظه‌اي اخبار، جمع‌آوري اطلاعات و تحليل آنها و بررسي فرصت‌ها و چالش هاي پيش‌روي صنعت.

آخرین ویدئوها

عضویت در خبرنامه

کاربر گرامی برای اطلاع از آخرین مطالب سایت، در خبرنامه فارس نیوز عضو شوید.